Foto journaal Peter Kerkhof

een reis door mijn foto's

Dynamisch bereik

Heb je het ook al eens gehad? Het landschap ziet er fantastisch uit maar op de foto krijg je veel te lichte luchten en een veel te donkere voorgrond.
Of je fotografeert je vriendin voor het raam van je hotelkamer in New York. Achter haar heb je een prachtig zicht op de skyline.

Alleen… bij je foto’s zijn ofwel je vriendin onderbelicht ofwel is de skyline vervangen door een witte vlek.

Zelfs de duurste camera ziet nu eenmaal de realiteit anders dan onze ogen.

Wanneer het dynamisch bereik van een scene (het verschil tussen de lichtste en de donkerste delen) groter wordt, kunnen onze ogen en hersenen daar beter mee om.

Een camera-sensor werkt anders: die vangt gewoon licht zoals een emmertje water opvangt. Is het emmertje vol, dan stroomt het over, en zo ook de sensor. Het resultaat is overbelichting.
Je kan natuurlijk compenseren daarvoor door krapper te belichten, maar bij scènes met een groot dynamisch bereik dreig je dan detail in de schaduwen te verliezen. Gelukkig zijn er een aantal dingen die je kan doen om het dynamisch bereik van je camera, en dus van je foto’s, te verbeteren.
En misschien denk je dan meteen aan HDR – het maken van een belichtingstrapje om dat softwarematig samen te voegen – maar er bestaan nog een pak andere mogelijkheden.

Laat ons daar mee beginnen:


1. Je camera

Niet alle camera’s hebben een gelijk dynamisch bereik: sensoren verschillen en zelfs voor gelijke sensoren slaagt de ene fabrikant er soms in om net iets meer bereik uit een sensor te halen dan de andere. In het algemeen kan je stellen dat hoe groter de sensor, hoe groter het dynamisch bereik. Voor je nu je spaarvarken (en je relatie) slacht om de nieuwste Phase One middenformaat camera te kopen, weet dat je al een en ander kan doen om het dynamisch bereik van je bestaande camera te verbeteren.

Bijvoorbeeld door op een zo laag mogelijke (de zogenaamde native ISO) van je camera te werken. Zoals uit onderstaande grafiek van Dxomark blijkt, valt het dynamisch bereik van je camera snel af naarmate je hogere iso’s gebruikt. Of anders gesteld: een camera met een grote sensor op een (te) hoge ISO heeft een lager dynamisch bereik dan een camera met een kleinere sensor op een lagere ISO.

Sommige camera’s gebruiken ook allerlei trucjes om het dynamisch bereik te verhogen. Meestal hebben die echter enkel invloed op de JPEGs die je camera schiet en soms hebben ze zelfs een contraproductief effect wanneer je raw fotografeert. Om die reden gebruik ik ze niet, net zoals ik de in-camera HDR functie niet gebruik: je hebt namelijk amper controle over wat er gebeurt.

2. Het uiterste uit één bestand halen 

Naast fotograferen op de laagste iso, kan je ook naar rechts belichten (in het Engels ‘Expose To The Right’ of ETTR genoemd). In de praktijk betekent dit dat je de belichting zo instelt, dat je net geen uitgevreten hooglichten krijgt.
Omwille van de manier hoe sensoren werken, is het namelijk zo dat je veel makkelijker (lees zonder kwaliteitsverlies) een lichte foto donkerder kan maken dan een donkere foto lichter.

3. Raw to the rescue

Nog een manier om het dynamisch bereik van je foto’s te verbeteren, is door raw te fotograferen. Combineer je de ETTR techniek met de laagste ISO stand en Raw, dan is het verbluffend van wat je allemaal uit één raw kan persen.
Maar ook de raw-converter die je gebruikt, is van belang.
Zelf werk ik al jaren met Lightroom (maar hetzelfde geldt voor Adobe Camera Raw), omdat dit pakket volgens mij uitblinkt in hoe je schijnbaar verloren geachte informatie in hooglichten en schaduwen terug kan toveren, zoals uit de foto hieronder blijkt.

En neen, de camera die ik gebruikte is allang geen state of the art meer: het was een Nikon D700 die je nu voor zo’n 800 euro op eBay vindt. In camera-termen is dat een schijntje.

4. Invulflits en verloopfilters

Een laatste optie die je kan gebruiken wanneer je je wil beperken tot één foto, is werken met een verloopfilter of een invulflits. Het eerste gebruik je om een te lichte lucht donkerder te maken, zodat het totaalplaatje past binnen het dynamisch bereik van je sensor.
Het tweede gebruik je om een te donkere voorgrond, of dat nu een persoon of een standbeeld van de Indische slangen god is, op te helderen.

5. Werken met meerdere foto’s: manuele en softwarematige HDR

De laatste manier om het dynamisch bereik van je foto’s te verbeteren is de krachtigste, maar ook de moeilijkste, omdat er meer nabewerking aan te pas komt. Door foto’s met verschillende belichtingen te maken, variërend van onderbelicht (maar met mooi detail in de hooglichten, meestal de lucht) tot overbelicht (maar met mooi detail in de voorgrond) en deze dan softwarematig te combineren, kan je de realiteit ook op foto weergeven zoals je ogen die zien.
De essentie van deze techniek is al zo oud als de weg naar Rome: al meer dan 150 jaar geleden combineerde de Franse fotograaf Gustave Le Gray twee belichtingen van zijn zeelandschappen tot één afdruk. Alleen gebruikte Gustave geen Photoshop of Photomatix maar glazen negatieven.
Magnum fotograaf Carl de Keyzer gebruikte voor zijn recente ‘Moments before the Flood’ reeks, een fotografische evocatie van de gevaren van global warming aan de Europese kustlijn, eveneens meerdere foto’s (vaak nog eens gemaakt met een middenformaat camera) om een ongekende dynamiek weer te geven in de groot formaat foto’s van de rondreizende tentoonstelling. Behalve deze manuele oplossingen, die meestal neerkomen op het werken met laagmaskers in Photoshop om de gewenste delen van de samenstellende belichtingstrapjes te laten zien ofwel weg te maskeren, kan je de zaak ook uitbesteden aan zogenaamde HDR-software.
Vroeger had je daar aparte pakketten voor nodig, maar met de laatste release van Lightroom kan je je HDR project zelfs helemaal afhandelen in Lightroom zelf, zeker wanneer je houdt van een natuurlijke look.
Ben je een ‘Heavy HDR user’ of hou je meer van de uitgesproken HDR-look, die behalve details in de schaduwen en de hooglichten ook gekenmerkt wordt door heel felle kleuren en soms overdreven scherpte, dan zijn er ook plug-ins te gebruiken. De bekendste is ongetwijfeld Photomatix Pro. Mijn eigen voorkeur gaat echter uit naar Nik Software’s HDR Efex Pro en het relatief nieuwe (en Mac-only) Aurora HDR Pro.

© 2019 Foto journaal Peter Kerkhof

Thema door Anders Norén